ALKMAARS #ONTZET: #VRIJHEID
#IS #NOOIT #VANZELFSPREKEND.
Door: #RABBIJN #SIMON #BORNSTEIN®
8 oktober. Alkmaar viert het Ontzet. Straten kleuren rood, wit en groen, er klinkt muziek, er wordt gegeten en gedronken. Voor veel Alkmaarders is het een dag van traditie en feest. Maar achter die feestelijkheden ligt een verhaal dat ook vanuit Joods perspectief iets wezenlijks vertelt: een verhaal over vrijheid, volharding en de verantwoordelijkheid om te blijven herinneren.
In 1573 werd Alkmaar belegerd door de Spaanse troepen. De stad hield stand. Op 8 oktober trokken de Spaanse soldaten zich terug. Het was een keerpunt in de strijd tegen de Spaanse overheersing. Sindsdien klinkt de bekende gedachte: “Bij Alkmaar begint de victorie.”
Als rabbijn denk ik bij zo'n verhaal onmiddellijk aan het Joodse begrip zocher — herinner.
Herinneren is in de Joodse traditie nooit alleen maar terugkijken. Wanneer de Tora ons gebiedt te herinneren, gaat het erom dat het verleden betekenis krijgt voor het heden. Wij vertellen opnieuw wat er gebeurde, zodat volgende generaties begrijpen wie zij zijn en welke verantwoordelijkheid zij dragen.
Dat geldt ook voor Alkmaars Ontzet.
Een stad die haar bevrijding viert, viert niet alleen een overwinning uit 1573. Zij zegt daarmee ook: vrijheid is kostbaar. Mensen hebben haar verdedigd, ervoor geleden en soms hun leven voor gegeven. Daarom mogen wij vrijheid niet behandelen alsof zij vanzelfsprekend is.
Er is bovendien een opvallende overeenkomst met een bekend Joods verhaal: Poeriem. Ook daar vieren wij een redding die gemakkelijk als een wonder kan worden verteld. Maar de Joodse traditie benadrukt dat mensen zelf handelen. Esther spreekt zich uit. Mordechai weigert zich neer te leggen bij onrecht. Mensen nemen verantwoordelijkheid.
Dat is misschien wel de diepste les van iedere bevrijdingsdag.
Vrijheid betekent niet dat er nooit meer gevaar zal zijn. Vrijheid betekent dat mensen bereid zijn haar steeds opnieuw te beschermen — door moed, door solidariteit en door op te staan wanneer anderen bedreigd worden.
Daarom is herdenken meer dan nostalgie.
Wanneer wij vandaag Alkmaars Ontzet vieren, mogen we ons afvragen: wat doen wij met de vrijheid die wij hebben gekregen?
Zien wij de buurman die zich niet veilig voelt? Hebben wij aandacht voor mensen die vanwege hun geloof, afkomst of overtuiging worden buitengesloten? Durven wij het gesprek aan wanneer angst en haat de samenleving binnendringen?
Een Joodse levenshouding kent een eenvoudig antwoord: lo tangemaud ngal dom rengeicho — “Sta niet werkeloos toe wanneer het leven van je naaste wordt bedreigd.”
Vrijheid vraagt om waakzaamheid. En vrijheid vraagt om zorg voor de ander.
Misschien is dat waarom het goed is dat Alkmaar ieder jaar opnieuw het Ontzet viert. Niet alleen om een oude overwinning te herhalen, maar om een oude vraag levend te houden:
Wat zijn wij bereid te doen voor de vrijheid van de ander?
Op 8 oktober mogen we feestvieren. We mogen de vlag zien, de muziek horen en de verhalen vertellen. Maar laten we daarbij ook zocher zeggen: herinner.
Herinner dat vrijheid bevochten kan worden.
Herinner dat vrijheid kwetsbaar is.
En bovenal: herinner dat vrijheid pas werkelijk betekenis krijgt wanneer zij ook ruimte maakt voor de vrijheid van de ander.
חג שמח — chag sameach. Een goede en betekenisvolle viering van Alkmaars Ontzet.
