#DE #HEILIGE #REIS #NAAR #HET #EINDE. #EEN #JOODS #PERSPECTIEF #OP #LIJDEN #EN #WAARDIGHEID

#DE #HEILIGE #REIS #NAAR #HET #EINDE. #EEN #JOODS #PERSPECTIEF #OP #LIJDEN #EN #WAARDIGHEID


#Rabbijn #Simon #Bornstein®

Een rabbijn wordt als geestelijk verzorger wordt onvermijdelijk geconfronteerd met de diepste vragen van het menselijk bestaan. Wanneer een ziel, zoals van die jongeman, na een leven vol ontbering, eenzaamheid en een langdurige doodswens achter zich heeft, is het onze taak om met uiterste tederheid te kijken naar wat de Halocha (de Joodse wet) ons leert over het levenseinde.

In het Jodendom is het leven heilig, een geschenk van de Schepper dat wij niet zomaar mogen beëindigen. Het concept van Piekoeach Nefesj — het redden van een leven — is een fundamentele pijler.


Echter, wanneer iemand lijdt aan een ongeneeslijke ziekte en de dood onvermijdelijk is, leert onze traditie ons dat we het stervensproces niet onnodig mogen rekken als dat slechts leidt tot ondraaglijk lijden.

De jongeman in uw casus heeft een leven geleid dat getekend is door wat wij Tsangar (lijden) noemen. Het feit dat hij zich vanaf zijn twintigste al met de dood verbonden voelde, is een existentiële last die wij niet lichtvaardig mogen afdoen. In de Joodse ethiek is de mens geschapen naar het beeld van God (Betselem Eilauhiem).

Wanneer iemand zich zijn hele leven eenzaam en ontheemd heeft gevoeld, is het onze religieuze plicht om hem in zijn laatste dagen te omringen met de menselijke warmte die hij eerder heeft gemist.

Hoewel de wetgeving rondom euthanasie in Nederland strikte zorgvuldigheidseisen stelt, is het voor een rabbijn cruciaal om te benadrukken dat het beëindigen van het leven een grens is die wij met ontzag en gebed benaderen.

Wij zijn geen meesters over onze eigen tijd, maar wij zijn wel geroepen om barmhartigheid te tonen. Als de medische realiteit uitzichtloos is, en het lijden niet meer te verzachten valt, verschuift onze focus van 'genezen' naar 'begeleiden'.


In het Nederlandse stelsel is de arts gebonden aan de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (Wtl). Als begeleidende rabbijn zorg ik ervoor dat de cliënt begrijpt dat zijn verzoek nu, in tegenstelling tot vroeger, wordt erkend op basis van zijn medische lijden. Dit kan een gevoel van 'eindelijk gehoord worden' geven, wat een enorme psychologische ontlasting teweegbrengt.

Voor deze jongeman is de 'toestemming' voor euthanasie wellicht niet alleen een medische uitkomst, maar een erkenning van zijn jarenlange strijd. Als rabbijn zou ik hem willen meegeven: "Je bent nooit alleen geweest in de ogen van de Eeuwige." Zelfs in de diepste eenzaamheid van een pleegkind dat van huis naar huis trok, was er een goddelijke vonk die hem droeg.

Zijn dood is geen vlucht, maar een terugkeer naar de bron. Moge zijn ziel rust vinden in de schaduw van de Almachtige, en moge zijn laatste reis worden omgeven door de vrede die hij in dit aardse leven zo vaak heeft moeten missen.

AANPAK ANTISEMITISME. ANTIDISCRIMINATIE - WETGEVING AANGESCHERPT.

AANPAK ANTISEMITISME. ANTIDISCRIMINATIEWETGEVING AANGESCHERPT.

 #Rabbijn #Simon #Bornstein®

Als rabbijn zie ik dagelijks hoe de schaduw van antisemitisme onze gemeenschap en de bredere samenleving beïnvloedt. Het is een eeuwenoud kwaad dat zich helaas blijft manifesteren in nieuwe vormen, van online haatzaaien tot fysieke bedreigingen. Echter, wij staan niet machteloos. Sinds 1 juli 2025 is onze juridische gereedschapskist in Nederland aangescherpt, waardoor wij als samenleving krachtiger kunnen optreden tegen dit onrecht.

De kern van deze verandering ligt in de erkenning dat discriminatie niet slechts een bijkomstigheid is, maar een verzwarende omstandigheid. Dankzij de toepassing van artikel 44bis van het Wetboek van Strafrecht kunnen discriminatoire motieven nu expliciet leiden tot strafverzwaring.

Het Openbaar Ministerie (OM) hanteert hierbij een helder kader dat onderscheid maakt tussen drie categorieën: specifieke discriminatiedelicten (zoals groepsbelediging), strafbare uitsluiting (denk aan discriminatie bij toegang of diensten) en het discriminatie-aspect bij andere strafbare feiten, zoals geweld of bedreiging.

Wie wordt geconfronteerd met antisemitisme, moet weten waar men terechtkan. Het is van cruciaal belang dat incidenten worden gemeld, niet alleen voor de individuele rechtsgang, maar ook om het maatschappelijke klimaat in kaart te brengen.

Instanties zoals de politie en het Landelijk Expertise Centrum Discriminatie (LECD) spelen hierin een centrale rol. Daarnaast ondersteunt de overheid via de 'Strategie Bestrijding Antisemitisme 2024–2030' diverse initiatieven om de veiligheid op universiteiten en in de publieke ruimte te waarborgen.

Als rabbijn roep ik op tot waakzaamheid en verbinding. Het bestrijden van antisemitisme is geen taak die wij alleen kunnen volbrengen; het vereist een gezamenlijke inspanning van burgers, werkgevers en de overheid.

Door actief melding te maken van uitsluiting en door te staan voor een inclusieve samenleving, bouwen we aan een omgeving waarin iedereen, ongeacht afkomst of geloof, in veiligheid kan leven. Laten we de nieuwe wetgeving gebruiken als een instrument voor rechtvaardigheid, maar laten we nooit vergeten dat de werkelijke verandering begint bij de menselijke ontmoeting en het uitspreken tegen haat in al haar vormen.

#IN #MEMORIAM: #BLOEME #EVERS #EMDEN, #DOCENTE #GODSDIENSTPSYCHOLOGIE

 

#EEN #GOED #HART #IN #WEST

Bij de 10e jaartijd van Bloeme Evers-Emden זיכרונה לברכה

Door: #RABBIJN #SIMON #BORNSTEIN®

Tien jaar zijn verstreken sinds het overlijden van Bloeme Evers-Emden, zichrauno liwrocho. Bij een jaartijd kijken wij niet alleen terug op een leven, maar stellen wij onszelf ook de vraag wat wij van dat leven kunnen leren. In de Joodse traditie is een herinnering pas werkelijk levend wanneer zij ons aanzet om zelf betere mensen te worden.

De Seifer HaChienoech leert een diep menselijk principe: "Ha'odam nief'al lefie pengoelausof" – de mens wordt gevormd door zijn daden. Niet alleen ons karakter bepaalt wat wij doen; juist wat wij steeds opnieuw doen, vormt uiteindelijk ons karakter. Iedere daad van vriendelijkheid maakt een mens vriendelijker. Iedere daad van rachmones opent het hart verder voor bamhartigheid.

De Rambam beschrijft hetzelfde beginsel vanuit een andere invalshoek. In zijn uitleg van de deugden benadrukt hij dat een mens zichzelf oefent in goede eigenschappen totdat zij een tweede natuur worden. Een rechtvaardig mens wordt niet als zodanig geboren; hij groeit ernaar toe door een leven lang bewust te kiezen voor goedheid, evenwicht en medemenselijkheid.

Wanneer wij aan Bloeme Evers-Emden denken, zien wij hoe waar deze woorden zijn.

Na alles wat zij had meegemaakt tijdens de Sjoah, na Auschwitz en na het verlies van haar jonge zoon, had niemand haar kwalijk kunnen nemen als zij zich had afgesloten van de wereld. Toch koos zij een andere weg.

Niet de weg van verbittering, maar van verbondenheid.

Niet de weg van wantrouwen, maar van vertrouwen.

Niet de weg van haat, maar van liefde voor het leven en voor de mensen om haar heen.

Dat was geen vanzelfsprekendheid. Dat was een levenslange keuze. Een keuze die haar hart steeds verder vormde.

De Rambam schrijft dat wij geroepen zijn de wegen van de Eeuwige na te volgen: zoals Hij barmhartig is, zo moeten ook wij barmhartig zijn; zoals Hij genadig is, zo behoren ook wij genadig te zijn. Dat is geen opdracht om op G'd te lijken in Zijn macht, maar in Zijn goedheid.

Wie Bloeme heeft gekend, zag iets van die opdracht werkelijkheid worden. Zij maakte ruimte voor anderen. Zij luisterde. Zij gaf moed. Zij schonk aandacht. Haar levensverhaal werd geen muur tussen haar en de wereld, maar juist een brug naar anderen. Zij werd mijn docente pastorale psychologie aan het Nederlands Isaëlitisch Seminarium; ‘trek maar aan de koperen trekbel, dan kom je vanzelf binnen.’

Daarom bleef zij voor velen een bron van inspiratie binnen de Joodse gemeenschap. Niet alleen door wat zij had meegemaakt, maar vooral door de wijze waarop zij daarna heeft geleefd.

Misschien is dat wel de diepste betekenis van een jaartijd. Wij herdenken niet alleen een verleden, maar ontvangen een opdracht voor de toekomst. Iedere herinnering roept de vraag op: welke daad van goedheid zal vandaag mijn hart vormen?

Want zoals de Seifer HaChienoech ons leert, vormen onze daden uiteindelijk wie wij zijn. En zoals de Rambam ons voorhoudt, groeit een mens uit tot een weerspiegeling van de goddelijke eigenschappen door steeds opnieuw te kiezen voor liefde, rechtvaardigheid en barmhartigheid.

Moge de herinnering aan Bloeme Evers-Emden ons blijven aansporen om die weg te gaan.

#RABBIJN #EN #DE #SAS. #OVER #VERANTWOORDELIJKHEIS, #STRUCTUUR #EN #HET #BESCHERMEN #VAN #LEVEN

 

RABBIJN EN DE SAS. OVER VERANTWOORDELIJKHEIS, STRUCTUUR EN HET BESCHERMEN VAN LEVEN.

#Rabbijn #Simon #Bornstein®

Binnen de Joodse traditie neemt het principe van piekoeach nefesj — het redden van een leven — een centrale plaats in. Dit principe verplicht tot handelen wanneer het leven van een mens in gevaar is en overstijgt vrijwel alle andere religieuze voorschriften. Het onderstreept een fundamentele verantwoordelijkheid: het beschermen van menselijk leven is geen optie, maar een plicht.

Vanuit dit perspectief is de Systematische Aanpak Suïcidepreventie in de ggz (SAS GGZ) een initiatief dat bijzondere aandacht verdient. SAS GGZ brengt verschillende organisaties samen, waaronder 113, MIND en meerdere ggz-instellingen, met als doel de implementatie van de Richtlijn Suïcidaliteit te versterken en de zorg voor mensen met suïcidale gedachten en hun naasten te verbeteren.

Kenmerkend voor deze aanpak is de nadruk op structuur en samenhang. De vijf pijlers — signalering, diagnostiek, behandeling, samenwerking met naasten, inzet van ervaringsdeskundigheid en zorgvuldige verslaglegging — vormen gezamenlijk een geïntegreerd kader. Deze systematische benadering draagt bij aan consistentie en kwaliteit binnen de zorgpraktijk.

Met name de focus op signalering is van groot belang. Vroegtijdige herkenning van suïcidale signalen vergroot de mogelijkheid tot tijdig ingrijpen. In religieuze termen zou men kunnen zeggen dat het vermogen om te ‘zien’ een voorwaarde is om daadwerkelijk te kunnen redden. Zonder adequate signalering blijft hulp te vaak reactief in plaats van preventief.

Daarnaast is de expliciete betrokkenheid van naasten een waardevolle component. In veel tradities, waaronder de Joodse, wordt de mens niet als geïsoleerd individu beschouwd, maar als onderdeel van een sociaal en relationeel netwerk. Het betrekken van naasten erkent deze realiteit en versterkt de effectiviteit van de geboden zorg.

De inzet van ervaringsdeskundigheid verdient eveneens nadruk. Personen die zelf suïcidale gedachten hebben ervaren, brengen een vorm van kennis in die complementair is aan professionele expertise. Hun bijdrage kan leiden tot betere aansluiting bij de belevingswereld van cliënten en daarmee tot effectievere ondersteuning.

Tegelijkertijd vraagt een systematische aanpak om voortdurende aandacht voor de menselijke maat. Protocol en structuur zijn noodzakelijk, maar mogen niet leiden tot afstandelijkheid. Achter iedere registratie en iedere interventie staat een individu met een unieke levensgeschiedenis en kwetsbaarheid. Het is essentieel dat professionele zorg deze individualiteit blijft erkennen.

De SAS GGZ laat zien dat suïcidepreventie gebaat is bij samenwerking, kennisdeling en een duidelijke methodiek. Vanuit religieus perspectief kan dit worden gezien als een hedendaagse invulling van een tijdloos uitgangspunt: de bescherming van het leven vereist niet alleen intentie, maar ook organisatie en deskundigheid.

Daarmee vormt SAS GGZ niet alleen een praktisch instrument binnen de geestelijke gezondheidszorg, maar ook een bredere maatschappelijke oproep tot verantwoordelijkheid, alertheid en betrokkenheid.

#RABBIJN #SIMON #BORNSTEIN #ONTMOET #TURKSE #SOEFI #GROOTMEESTER. #HOUDEN #VAN #NEDERLAND, #ORANJE!

 

IN MEMORIAM - RABBIJN YAAKOV HOMNICK zt”l

In memoriam – Rav Yaakov Homnick zt”l


Door: #RABBIJN #SIMON #BORNSTEIN®

Met diepe eerbied en innerlijke stilte gedenken wij de petiroh van Rav Yaakov Homnick zt”l, een man van Tauroh, onderwijs en verantwoordelijkheid, die zijn leven wijdde aan het bouwen van generaties in de geest van de traditie van Jisraël.

Rav Yaakov Homnick groeide op in de Verenigde Staten, gevormd in de grote batei midrasj van zijn tijd, waar hij zich hechtte aan de wereld van limmoed haTauroh en de diepgang van de jeshivah-traditie. 

In zijn jaren als student werd hij gevormd door grote leraren, en hij droeg die overdracht van Tauroh later zijn hele leven met zich mee – niet als herinnering, maar als opdracht.

Zijn levensweg was er één van beweging en bouw: van Amerika naar Eretz Jisraël, van klaslokaal naar leiding, van individuele leerling naar gemeenschapsopbouw. 

Overal waar hij kwam, werd hij niet alleen gezien als een onderwijzer, maar als iemand die verantwoordelijkheid nam voor de ziel van een gemeenschap. 

Of het nu ging om jongeren uit immigrantengezinnen, studenten in opbouwende instellingen, of gemeenschappen in de diaspora – hij zag de mens vóór zich en de opdracht die daaruit voortkwam.

In Amsterdam werd zijn aanwezigheid ervaren als een verbinding tussen werelden: de klassieke jeshivoh-traditie en de realiteit van een moderne Joodse gemeenschap in Europa. 


In Amsterdam functioneerde #Rabbijn #Yaakov #Homnick gedurende acht jaren als #Rector van het #Nederlands #Israëlitisch #Seminarium, de #wetenschappelijk-#theologische #ambtsopleiding voor het #Nederlands #Israëlitsch #Kerkgenootschap.

Hij wist deze academische instelling na het vertrek van #Opperrabbijn #Aharaun #Schuster naar #Jeruzalem, Israël, tot grote bloei te brengen. De #naam en #faam van het Seminarium werden #internationaal alom #erkend dankzij deze geleerde Rector van formaat.

Zijn invloed lag niet alleen in formele functies, maar in de manier waarop hij Tauroh tot leven bracht in ontmoeting, gesprek en voorbeeld.

Zijn stem werd ook gehoord in de avodat ha-tefillah; als bangal tefilloh tijdens de Jomiem Norongiem bracht hij een geladen eenvoud, waarin emotie en reverentie samenkwamen. Muziek was bij hem geen versiering, maar een vorm van gebed.

Rav Homnick zt”l liet een nalatenschap na die niet enkel in instituten of titels ligt, maar in mensen: leerlingen, families en gemeenschappen die door zijn inzet gevormd zijn in hun band met Tauroh en Joodse identiteit.

Hij werd voorafgegaan door zijn zoon Rav Yisrael Meir Homnick z”l, en laat zijn echtgenote, kinderen en kleinkinderen achter, die zijn weg verder dragen.

Moge zijn nesjomme omhoog geheven worden tussen de tzaddikiem, en moge zijn herinnering een bron van inspiratie blijven voor allen die in zijn voetsporen de weg van Tauroh en chesed proberen te gaan.


Vervuld van grote dankbaarheid denk ik terug aan onze gesprekken en ontmoetingen, vervuld van zijn chochmes.

יְהִי זִכְרוֹ בָּרוּךְ.

#GROTER #DAN #IK: HET #GOEDE, #DUURZAME #LEVEN #VOORBIJ #DE #POLARISATIE

 

#Rabbijn #Simon #Bornstein®

In een tijd waarin tegenstellingen verharden en de aarde onder druk staat, klinkt de roep om een “goed leven” paradoxaal. Wat is goed leven nog waard wanneer gemeenschappen uiteenvallen in kampen en ecosystemen uitgeput raken? Als rabbijn zie ik in deze vragen geen abstracte academische exercitie, maar een existentiële uitdaging die diep raakt aan wat het betekent mens te zijn. 

De cursus Groter dan ik positioneert zich precies op dit snijvlak: tussen persoonlijke zingeving, maatschappelijke verdeeldheid en ecologische urgentie. Dat maakt haar niet alleen actueel, maar ook noodzakelijk.

Polarisatie als spiritueel probleem

Polarisatie wordt vaak politiek of sociologisch geduid, maar zij heeft ook een spirituele dimensie. In de Joodse traditie spreken we over machloket — conflict — dat zowel destructief als constructief kan zijn. 

De Talmoed prijst het meningsverschil “omwille van de hemel”: een debat dat niet gericht is op overwinning, maar op waarheid. Polarisatie daarentegen is conflict zonder transcendent doel; het vernauwt de blik en reduceert de ander tot tegenstander.

De cursus benoemt polarisatie als een van de grote maatschappelijke vraagstukken, en terecht. Maar de impliciete vraag is dieper: hoe hervinden we een oriëntatie die ons verbindt met iets dat groter is dan onszelf? 

Zonder zo’n oriëntatie vervalt dialoog in strategie en wordt duurzaamheid een technocratisch project zonder ziel.

Het “goede leven” als relationeel begrip

Binnen verschillende levensbeschouwelijke tradities wordt het goede leven niet primair gedefinieerd door individueel geluk, maar door relaties — met de ander, met de gemeenschap, met de aarde en met het transcendente.

In het jodendom staat het concept tikkoen olam centraal: het herstellen van de wereld. Dit impliceert dat het goede leven niet bestaat uit consumptie of zelfoptimalisatie, maar uit verantwoordelijkheid. Het leven is goed wanneer het bijdraagt aan het geheel.

De cursus brengt ook andere tradities in gesprek: christendom, islam, boeddhisme en humanisme. Wat opvalt is dat, ondanks doctrinaire verschillen, een gedeeld ethos zichtbaar wordt:

• nederigheid tegenover het grotere geheel

• zorg voor de kwetsbare ander

• bewustzijn van onderlinge afhankelijkheid
  
  

Deze overeenkomsten vormen een krachtig tegenwicht tegen polarisatie. Ze suggereren dat het goede leven geen eigendom is van één traditie, maar een gedeelde zoektocht.

Duurzaamheid als morele praktijk

Duurzaamheid wordt vaak gereduceerd tot gedragsverandering: minder vliegen, minder vlees, meer recyclen. Hoewel belangrijk, blijft deze benadering oppervlakkig wanneer zij niet geworteld is in een diepere levenshouding.

De sjabbwa biedt hier een intrigerend perspectief. Eén dag per week wordt de mens opgeroepen om te stoppen met produceren en consumeren. Niet omdat arbeid slecht is, maar omdat rust herinnert aan grenzen. De aarde is geen bezit, maar een toevertrouwd goed.

De cursus lijkt dit inzicht te vertalen naar hedendaagse contexten: hoe kunnen levensbeschouwingen bijdragen aan ecologische bewustwording? Door duurzaamheid niet alleen als technisch probleem te zien, maar als morele en spirituele praktijk.

Superdiversiteit en meervoudige religieuze identiteit

Een bijzonder aspect van de module is de aandacht voor multiple religious belonging: het combineren van elementen uit verschillende tradities. Vanuit klassiek religieus perspectief kan dit als problematisch worden gezien — het zou de integriteit van tradities ondermijnen. Maar in de huidige Nederlandse context is het eerder een realiteit dan een uitzondering.

De vraag is dan niet óf mensen meerdere bronnen gebruiken, maar hoe zij dat doen. Is het een oppervlakkige vorm van spiritueel consumentisme, of een oprechte zoektocht naar samenhang?

De cursus nodigt studenten uit om een “trage vraag” te formuleren — een persoonlijke, existentiële vraag die niet snel te beantwoorden is. Dit concept is bijzonder waardevol. In een cultuur van snelle meningen en directe reacties creëert de trage vraag ruimte voor verdieping.

Zij vormt een tegenbeweging tegen de oppervlakkigheid die polarisatie voedt.

Dialoog als vaardigheid én houding

Interlevensbeschouwelijke dialoog is een kernonderdeel van de module. Maar dialoog is meer dan een techniek; het is een houding van luisteren zonder onmiddellijk te oordelen.

In de rabbijnse traditie wordt gezegd: “Wie wijs is, leert van ieder mens.” Dit vereist een fundamentele openheid. Niet alles hoeft te worden overgenomen, maar alles verdient gehoord te worden.

De cursus ontwikkelt deze vaardigheden via practica en gesprekken over gevoelige thema’s. Dit is essentieel, want polarisatie ontstaat vaak juist waar het gesprek stokt. Door studenten te trainen in dialoog, wordt niet alleen kennis overgedragen, maar ook een vorm van moreel handelen geoefend.

De rol van persoonlijke positionering

Een belangrijk leerdoel van de module is dat studenten hun eigen positie leren articuleren. Dit lijkt vanzelfsprekend, maar is het niet. In een pluralistische samenleving is het verleidelijk om relativistisch te worden: alles is waar, dus niets is echt belangrijk.

De uitdaging is om een positie in te nemen die zowel geworteld als open is. Een positie die erkent: dit is waar ik voor sta, en tegelijkertijd: ik kan van jou leren.

De trage vraag speelt hierin een cruciale rol. Zij fungeert als kompas dat persoonlijke ervaringen verbindt met bredere tradities en maatschappelijke vraagstukken. Hierdoor wordt reflectie geen abstracte oefening, maar een geïntegreerd proces.

Praktijkgericht leren: van theorie naar handelen

De excursies en ontmoetingen met maatschappelijke initiatieven geven de cursus een concreet karakter. Levensbeschouwingen worden niet alleen bestudeerd, maar ook ervaren in hun praktische uitwerking.

Dit is van groot belang. Zonder praktijk blijft ethiek vrijblijvend. Door te zien hoe religieuze en humanistische initiatieven bijdragen aan duurzaamheid en sociale cohesie, wordt duidelijk dat levensbeschouwing geen privézaak is, maar een publieke kracht.

Kritische reflectie: grenzen en spanningen

Hoewel de cursus veelbelovend is, zijn er ook kritische vragen te stellen.

Ten eerste: bestaat er niet het risico dat verschillen tussen tradities worden gladgestreken ten gunste van harmonie? Dialoog mag geen synoniem worden voor consensus. Juist het erkennen van verschillen kan verdiepend werken.

Ten tweede: hoe wordt omgegaan met machtsverhoudingen? Niet alle stemmen hebben dezelfde positie in de samenleving. Een echte dialoog vereist ook aandacht voor ongelijkheid.

Ten derde: in hoeverre wordt duurzaamheid verbonden met structurele verandering? Individuele reflectie is belangrijk, maar zonder politieke en economische analyse blijft impact beperkt

groter dan ik

De titel van de cursus — Groter dan ik — raakt de kern. Het goede, duurzame leven vraagt om een oriëntatie die het individu overstijgt. Niet als ontkenning van het zelf, maar als verruiming ervan.

Vanuit rabbinaal perspectief zou ik zeggen: de mens is geroepen tot verantwoordelijkheid. Niet alleen voor zichzelf, maar voor de wereld. Deze roeping kan niet worden vervuld in isolatie of in strijd, maar alleen in relatie.

De cursus biedt een kader waarin deze verantwoordelijkheid kan worden verkend, geoefend en verdiept. Door kennis, dialoog en praktijk te combineren, creëert zij ruimte voor een vorm van leren die niet alleen intellectueel, maar ook moreel en spiritueel is.