VERTROUWEN ALS HALACHISCHE CATEGORIE: EEN RABBIJNS – ACADEMISCHE BESCHOUWING OVER INSTITUTIONEEL VERTROUWEN EN VACCINATIEBELEID.

 

VERTROUWEN ALS HALLACHISCHE CATEGORIE: EEN RABBIJNS – ACADEMISCHE BESCHOUWING OVER INSTITUTIONEEL VERTROUWEN EN VACCINATIEBELEID

#Rabbijn #Simon #Bornstein®

Het hedendaagse vraagstuk van institutioneel vertrouwen en vaccinatiebereidheid waarmee het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu wordt geconfronteerd — kan vruchtbaar worden herlezen vanuit de normatieve kaders van de Halacha en de Talmoedische traditie.

Waar de sociale wetenschappen vertrouwen veelal beschrijven als een empirische variabele, benadert de Joodse rechts- en leercultuur vertrouwen als een moreel-epistemische verplichting, ingebed in gebod (mitswa) en verbond (briet).

Vertrouwen en betrouwbaarheid: ne’emanoet als normatieve grondslag

Een kernbegrip binnen de halacha is ne’emanoet (betrouwbaarheid). In de Talmoed wordt gesteld:

“אין אדם מעמיד עצמו על דברי תורה אלא אם כן נכשל בהן”
“Een mens begrijpt de woorden van de Torah niet ten volle, tenzij hij er eerst in struikelt.”
Babylonische Talmoed, traktaat Gittien 43a

Deze passage onderstreept dat kennis en vertrouwen niet statisch zijn, maar groeien via ervaring, inclusief falen.

Toegepast op instituties impliceert dit dat vertrouwen niet wordt ondermijnd door het erkennen van fouten, maar juist kan worden verdiept door transparantie en leervermogen.

Piekoeach nefesj en de plicht tot bescherming van leven

Binnen de Halacha heeft het principe van Pikoeach nefesj—het redden van leven—een bijna absolute prioriteit:

“וחי בהם”
“En gij zult door hen leven.”
Torah, Wajiekra (Leviticus) 18:5

De Talmoed preciseert:

“פיקוח נפש דוחה את כל התורה כולה”
“Het redden van een leven verdringt (bijna) de gehele Torah.”
Babylonische Talmoed, traktaat Joma 85b

Vaccinatie kan binnen dit kader worden opgevat als een collectieve uitdrukking van pikoeach nefesj. Institutionele aanbevelingen tot vaccinatie zijn dan niet slechts beleidsadviezen, maar participeren in een normatieve structuur waarin het beschermen van leven centraal staat. Het falen van vertrouwen in zulke instituties ondermijnt daarmee indirect een fundamentele Halachische waarde.

Wantrouwen en rechtvaardigheid: de epistemische dimensie

De Talmoed erkent expliciet de noodzaak van kritische evaluatie van autoriteit:

“דינא דמלכותא דינא”
“De wet van het Koninkrijk is wet.”
Babylonische Talmoed, traktaat Nedariem 28a

Dit principe legitimeert wereldlijke instituties, maar is niet onvoorwaardelijk: het veronderstelt dat deze rechtvaardig en ordelijk handelen. In situaties waarin groepen structureel minder vertrouwen hebben—zoals ook benoemd in het maatschappelijk discours —kan dit vanuit Halachisch perspectief worden begrepen als een reactie op ervaren tekortkomingen in rechtvaardigheid.

Maimonides (Rambam) benadrukt in zijn Misjneh Torah:

“חייב אדם להנהיג עצמו בדברים המברין והמחלימין”
“Een mens is verplicht zich te gedragen op een wijze die gezondheid bevordert.”
Maimonides (Rambam), Mishneh Torah,
Hilchot De’ot 4:1

Hieruit volgt een dubbele verantwoordelijkheid: individuen moeten gezondheidsbevorderend handelen, maar instituties dragen de plicht om condities te scheppen waarin dit handelen mogelijk en plausibel is.

Talmoed Torah en kennisvertrouwen

De opdracht van Talmoed Torah—de studie van de Torah —impliceert een diep vertrouwen in overdraagbare kennis:

“ותלמוד תורה כנגד כולם”
“De studie van de Torah weegt op tegen alle andere geboden.”
Misjna, traktaat Peah 1:1

Dit primaat van studie benadrukt dat kennisproductie en overdracht intrinsiek waardevol zijn. In moderne termen: wetenschappelijke instituties zoals het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu functioneren als dragers van collectieve kennis. Wantrouwen jegens zulke instituties raakt daarmee aan een bredere crisis in epistemisch vertrouwen.

Communicatie als halachische praxis

De halacha stelt strikte eisen aan spraak en communicatie:

“מדבר שקר תרחק”
“Houd u ver van leugen.”
Torah, Sjemot (Exodus) 23:7

En in de Talmoed:

“חותמו של הקב״ה אמת”
“Het zegel van de Heilige, gezegend zij Hij, is waarheid.”
Babylonische Talmoed, traktaat Sjabbat 55a

Voor institutionele communicatie betekent dit dat waarachtigheid niet louter instrumenteel is, maar constitutief voor legitimiteit. Communicatiestrategieën die enkel gericht zijn op gedragsverandering zonder waarachtigheid en transparantie, missen vanuit halachisch perspectief hun morele grondslag.

Naar een halachisch geïnformeerd handelingsperspectief

Vanuit een rabbijns – wetenschappelijk perspectief kunnen interventies en beleidsadviezen — worden verdiept door de volgende Halachisch geïnspireerde principes:

1. Primaat van leven (piekoeach nefesj)
   (Joma 85b; Wajikra 18:5).

2. Waarachtigheid in communicatie
   (Bamiedbar 23:7; Sjabbat 55a).

3. Rechtvaardigheid als voorwaarde voor legitimiteit (Nedariem 28a).

4. Kennis als normatieve praktijk (Peah 1:1).
   
   
   

Resumerend

Het vraagstuk van vaccinatiebereidheid blijkt, in het licht van Halacha en Talmoed Torah, niet primair een technisch of gedragswetenschappelijk probleem, maar een uitdrukking van de kwaliteit van morele en epistemische relaties binnen de samenleving.

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu staat daarmee voor een opgave die doet denken aan het onderhouden van een verbond: vertrouwen kan niet worden afgedwongen, maar moet worden verdiend door rechtvaardig handelen, waarachtige communicatie en een onmiskenbare toewijding aan het welzijn van allen. Zijnde tot nut van het algemeen.

PRATEN OVER VERLIES

Praten over verlies

Verlies is een ervaring in veel verschijningsvormen. Je kunt je gezondheid, je baan, je relatie, je droom of een dierbare verliezen. Ongeacht welk verlies, je ervaart rouw.

Het kan erg belangrijk zijn om te praten over dit verlies; hierdoor kun je steun en praktische hulp vinden tijdens je rouwperiode

Soms kun je na een verlieservaring de juiste woorden niet vinden. Je weet misschien niet bij wie je terecht kunt met je verhaal, je pijn.

Dan is het goed om te kunnen praten met de geestelijk verzorger van de Assadaaka Community. Dat kan via een beeld-telefoon, of op afspraak ook in het Vriendschapshuis aan de Polderweg, tijdens een wandeling of op een plezierige locatie.

Verdriet kun je ervaren als een ware overval. In een dergelijk geval kan de geestelijk verzorger u ondersteunen; door het bieden van een luisterend oor. Een fijn gesprek.

We staan zeven dagen per week van 16.00 uur tot 22.00 uur klaar om naar je te luisteren. Een afspraak met de geestelijk verzorger kunt u maken via telefoon: 06-272 641 38.

ARBO workshop bij Assadaaka

Op maandag 07 november 2020 organiseerde de Assadaaka Community een Thema Ontbijt onder de titel ‘ARBO, wat is dat?’. 

De deelnemers namen plaats aan de feestelijk gedekte tafel en werden door de Assadaaka vrijwilligers warm en hartelijkst verwelkomd met een heerlijk kopje Marokkaanse thee: ‘met suiker of zonder suiker?’

Trainer Rabbijn Simon Bornstein, de Geestelijk Verzorger van de Assadaaka Community ging hierbij met de vijfentwintig deelnemers namens het Netwerk ARBO, netwerk voor veilige en gezonde werkomstandigheden en arbeidstijden van vakbond FNV in op de Wet Arbeidsomstandigheden.

De trainer legde de deelnemers uit, dat het Netwerk ARBO FNV er is voor Goed, Veilig en Gezond(e) Werk(tijden)! Om FNV leden met elkaar in contact te brengen, te verbinden en te activeren.

Heb je als burger of vakbondslid een vraag over Gezond en Veilig Werk? Bijvoorbeeld over bedrijfsongevallen, fysieke belasting, RSI of veiligheid? Dan is er het ARBO-Adviespunt van de FNV dat men van maandag tot vrijdag kan bellen voor advies en of ondersteuning, telefoon: 088-3680609.

Burgers met klachten over onveilige arbeidsomstandigheden kunnen ook invloed uitoefenen of een klacht indienen bij andere instanties; de ondernemingsraad van hun bedrijf, de arbodienst van de werkgever, de Inspectie van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de vakbond, vertrouwenspersoon of vakbondsconsulent op de arbeidsvloer, de eigen leidinggevende, de huisarts en andere plaatsen.

Een belangrijk thema als het gaat om ARBO is ook de sociaal veilige werkplek. Werkgevers zijn wettelijk verplicht te zorgen dat er niet wordt gediscrimineerd, geen pestgedrag tussen collega’s plaats heeft, dat intimidatie en ander grensoverschrijdend gedrag geen plaats kan hebben binnen het eigen bedrijf. Een werkgever hoort protocollen en gedragsregels duidelijk te formuleren. Klachtenprocedures dienen helder te zijn en ook hun vindplaats. Soms moeten klokkenluiders worden beschermd.

Veiligheidsprotocollen die toegespitst zijn op specifieke functies moeten netjes met een functieomschrijving door werkgevers worden uitgewerkt. Ook kan daarbij worden gedacht aan het trainen van werknemers in de omgang met gevaarlijke stoffen, machines, werkplekken. 

De zorgplicht ligt in de eerste instantie bij een werkgever. Ook voor het op orde hebben van bijvoorbeeld actuele RI&E of ARBO Catalogus. 

Eenvoudigere trainingen kunnen aan werknemers worden aangeboden; Eerste Hulp Bij Ongelukken, Bedrijfshulpverlening, Reanimatie, een ontruimingsplan voor panden en het daarmee oefenen om de paraatheid bij alle betrokken te kunnen oefenen zijn hierbij onder anderen aan de orde.

Werkdruk is een heel groot ARBO onderwerp. Hoeveel vierkante meter kan een schoonmaker in een vastgesteld tijdsbestek reiningen? Wordt er niet te veel van de werknemer verwacht? 

Werkdruk leidt tot stressopbouw bij werknemers die er ook lichamelijke klachten of een burnout aan over kunnen houden. Burnouts en hartklachten komen in sectoren als de zorg en het onderwijs niet zelden voor.

Tijdens de training werd ingegaan op de vraag ‘Wat is een beroepsziekte?’ Na de inbreng van de deelnemers te hebben gekregen werd de volgende definitie geformuleerd. Een beroepsziekte is een ziekte die is veroorzaakt door belasting die voor het grootste deel tijdens je werk gebeurde. 

Te denken valt aan zaken van schilders ziekte of kapperseczeem tot rsi, burn-out of bijvoorbeeld nek-, rug-, heup-knieklachten.

Actuele ARBO onderwerpen die tijdens de ARBO workshop werden besproken waren; het opstellen, handhaven en naleven van COVID en hygiëneprotocollen, mondkapjes wie betaald deze: werkgever of de werknemer? Heeft men bij thuiswerken recht op een reisvergoeding? Wie is verantwoordelijk (ook financieel) voor veilige werkomstandigheden thuis: werkgever of  werknemer?

Door: #Rabbijn #Simon #Bornstein®

Bloeddonoren met niet-Westerse achtergrond van groot belang

Door: Rabbijn Simon Bornstein®

De Nederlandse bloedbank een tekort heeft aan donoren met een niet-westerse achtergrond, en dat is zorgelijk, omdat een ieder snel bloed moet kunnen ontvangen wanneer dat medisch echt nodig is.

Diversiteit en Inclusie zijn niet uitsluitend nodig op de arbeidsmarkt, om mensen met een migratie achtergrond een volwaardige plaats in de samenleving te geven, maar ook de medische wereld hoort zich vergaand aan te passen aan de eisen die de (bescherming van) de volksgezondheid voor een cultureel diverse samengestelde bevolking er aan mag stellen.

Medische instanties zoals bloedbanken behoren daarom ook hun werving van bloeddonoren te diversifiëren. Inclusief denken hoort in de werkwijzen van bloedbanken verankerd te zijn. Ook het bewustzijn onder mensen met een (niet-Westerse) migratie achtergrond moet worden verhoogd. Juist deze groepen burgers moeten doordrongen worden van het belang om zich als bloeddonoren aan te melden om anderen te kunnen ondersteunen. Het doneren van bloed betreft een goede daad.

In de Staat Israël kennen we burgers uit alle delen van de wereld, allen zijn na 2000 jaar ballingschap op Aliya gegaan naar hun heilige land. Het Mageen David Adom hanteert daarom reeds geruime tijd een divers wervingsbeleid van bloeddonoren om in de vraag naar plasma te kunnen voorzien.

Als methode bestaat de bloedtransfusie in Nederland circa vijfenzeventig jaar. Wie donor wordt, moet kunnen rekenen op veiligheid, het beheer van bloedbanken moet voldoen aan de strengste wettelijke en medische voorschriften om de volksgezondheid te beschermen. In het bijzonder de medewerkers van bloedbanken en de uiteindelijke ontvangers van het bloedplasma aan het einde van de keten. Binnen de gestelde veiligheidsvoorwaarden kunnen mensen tussen de 18 en 65 jaar bloeddonor worden.

Bij de werving van bloeddonoren hebben de bloedbanken nog een interculturele wervingsslag te maken. Gesprekken met donoren dienen niet slechts in het Engels of Nederlands plaats te kunnen vinden maar bijvoorbeeld ook in andere talen als het Berbers, Arabisch, Amhaars, Chinees, etc.

Keuringsgesprekken en keuringsartsen moeten daar waar nodig ondersteund kunnen worden door formele en informele tolken en vertalers.

De taal en goede afstemming is noodzakelijk om de veiligheid en beschikbaarheid van donoren en receptoren fors te vergroten. Evenals het begrip van het belang van het bloeddonorschap. Vooralsnog lijkt het ontbreken daarvan een rem te zijn op de werving van niet-Westerse donoren, bijvoorbeeld uit de categorie statushouders en vluchtelingen.

Meer informatie over het doneren van bloed of hoe donor te worden treft u op de website van de bloedbanken.