Bruggen bouwen terwijl muren worden opgetrokken
Reflectie van een rabbijn op debat, rechtvaardigheid en het NIW
RABBIJN #SIMON #BORNSTEIN®
Als rabbijn geloof ik dat het mijn taak is bruggen te bouwen. Niet alleen tussen Joden onderling, maar ook tussen Joden en anderen, tussen Israël en Palestijnen, en tussen mensen die elkaar in het publieke debat nauwelijks nog horen.
De Joodse traditie kent daar een krachtige opdracht voor: “Zoek vrede en jaag die na.” Vrede ontstaat niet door stilte, maar door een eerlijk gesprek – ook wanneer dat gesprek pijnlijk is. Daarbij hoort dit debat ook over barmhartigheid gevoerd te worden.
Juist daarom maak ik mij zorgen over een ontwikkeling in Nederland die steeds zichtbaarder wordt: het structureel ondermijnen van kritische stemmen over Israël en de rechten van Palestijnen.
Wie werkt met moslims in het algemeen, maar in het bijzonder voor wie solidariteit uitspreekt met Palestijnen, wordt door het NIW al snel weggezet als extremist, antisemiet of sympathisant van terrorisme.
Dat is niet alleen onjuist, het is ook schadelijk voor het publieke debat én voor de strijd tegen werkelijk antisemitisme.
Een klimaat van intimidatie
Een recent rapport van het European Legal Support Center (ELSC) beschrijft tientallen incidenten in Nederland waarin pro-Palestijnse activisten, academici en maatschappelijke organisaties worden tegengewerkt of geïntimideerd. Hier kunt u klikken om het rapport in haar geheel te kunnen lezen. Voor wie midden in de Nederlands Joodse gemeenschap staat, gaat er een wereld open.
Het gaat om 76 gedocumenteerde gevallen tussen 2015 en 2020, maar het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk hoger.
De voorbeelden zijn zorgwekkend:
-
culturele evenementen die moeten worden afgelast na online haatcampagnes;
-
activisten die te maken krijgen met hacking en doodsbedreigingen;
-
organisaties die hun subsidies of ruimtes verliezen na politieke druk;
-
lastercampagnes waarin legitieme kritiek op Israël wordt gelijkgesteld aan antisemitisme.
Dit soort incidenten heeft een breder effect. Niet alleen de direct betrokkenen worden geraakt; ook anderen gaan zich afvragen of het nog veilig is om zich uit te spreken.
Zo ontstaat zelfcensuur. En wanneer mensen zichzelf gaan censureren, krimpt de democratische ruimte.
De rol van lobby en media
Het rapport wijst erop dat verschillende pro-Israëlorganisaties in Nederland een belangrijke rol spelen bij deze tegenwerking. Daarbij gaat het onder meer om lobbyorganisaties, politieke netwerken en mediakanalen die campagnes voeren tegen pro-Palestijnse initiatieven.
Ook sommige media dragen bij aan deze dynamiek. Het #Nieuw #Israëlietisch #Weekblad ( #NIW) profileert zich regelmatig als verdediger van Israël, maar in de praktijk leidt de toon van het debat soms tot iets anders: het diskwalificeren van Joodse en niet-Joodse stemmen die pleiten voor Palestijnse rechten of het samen optrekken met moslims in Nederland.
Voor rabbijnen, Joodse intellectuelen of Israëlische critici van de bezetting kan dat bijzonder pijnlijk zijn.
Wanneer Joden die uit religieuze of ethische overtuiging pleiten voor rechtvaardigheid voor moslims in het algemeen, maar Palestijnen in het bijzonder worden weggezet als “verraders” of “zelfhaters”, wordt de Joodse gemeenschap zelf smaller en minder pluralistisch.
Het NIW stimuleert samenwerking tussen orthodoxe en liberale gemeenten nauwelijks, dat is een aandachtspunt voor hoognodige verbetering. Het parochieblaadje promoot interne #ACHDOET feitelijk niet.
Antisemitisme bestrijden zonder debat te smoren
Laat één ding duidelijk zijn: antisemitisme bestaat en moet met kracht worden bestreden. Als rabbijn zie ik dagelijks hoe kwetsend en gevaarlijk Jodenhaat kan zijn. Maar juist daarom moeten we zorgvuldig zijn met de term.
Wanneer alle kritiek op Israël automatisch als antisemitisme wordt bestempeld, gebeuren er twee dingen:
-
Werkelijk antisemitisme wordt gebagatelliseerd.
-
Legitiem politiek debat wordt onmogelijk gemaakt.
Een voorbeeld daarvan is de IHRA-definitie van antisemitisme, die vaak wordt gebruikt om kritiek op Israël te problematiseren. Hoewel die definitie in Nederland juridisch niet bindend is, wordt zij regelmatig ingezet als politiek instrument.
Dat creëert een sfeer waarin instellingen, universiteiten en culturele organisaties uit angst voor reputatieschade evenementen annuleren of sprekers weren.
Het was bijvoorbeeld voor de organisatoren van een nette Herdenking van de Februaristaking 1941 nauwelijks mogelijk om sprekers aan te trekken vanwege de landelijke ophef rond die herdenking, mede aangezwengeld door het NIW.
Dat geeft meest ernstig te denken; de gemeenschap en haar PR zijn niet gebaat bij deze ophef.
De Joodse ethische traditie
De profeten van Israël waren geen hofpredikers. Zij spraken machthebbers tegen, juist uit liefde voor hun volk en hun traditie. De profeet Jesaja riep op tot gerechtigheid voor de onderdrukten; Amos fulmineerde tegen onrecht en hypocrisie.
Die traditie verplicht ons vandaag om ook kritisch te kijken naar het beleid van de staat Israël. Niet omdat we tegen Israël zijn, maar omdat rechtvaardigheid een kernwaarde is in het Jodendom.
Een rabbijn die pleit voor samenwerkng met moslims in Nederland, of opkomt voor Palestijnse mensenrechten is dus niet “tegen zijn eigen volk”.
Hij staat juist in een lange religieuze traditie waarin gerechtigheid en menselijke waardigheid centraal staan.
Bruggen in plaats van loopgraven
Wat Nederland nodig heeft, is geen verdere polarisatie maar ruimte voor gesprek. Joden, moslims, christenen en seculiere Nederlanders moeten het oneens kunnen zijn zonder elkaar te demoniseren.
Media – inclusief Joodse media – dragen daarin een bijzondere verantwoordelijkheid. In plaats van bruggenbouwers te ondermijnen, zouden zij juist het gesprek moeten faciliteren tussen verschillende stemmen binnen en buiten de Joodse gemeenschap.
Want uiteindelijk hebben Israëli’s én Palestijnen hetzelfde nodig: veiligheid, waardigheid en vrijheid. En zolang wij in Europa het debat verstikken, helpen we niemand dichter bij die toekomst.
Als rabbijn blijf ik daarom geloven in bruggen. Maar bruggen kunnen alleen bestaan wanneer mensen aan beide kanten bereid zijn naar elkaar te luisteren.
Resumerende:
NIEUWE HOOFDREDACTEUR NIW gewenst
Sommige redacteuren van het Nieuw Israëlitisch Weekblad onderwijl blijven bruggenbouwers in de eigen gemeenschap ondermijnen, door de persoonlijke en professionele integriteit van de betreffende personen moedwillig aan te tasten.
Daarom ook een vurig pleidooi voor een nieuwe hoofdredactie, die de belangen van de Joodse gemeenschap in haar diversiteit wel weet te vertegenwoordigen en bereiken.
Iemand die vakkundig en integer kan opereren en burggenbouwers sterkt in hun werk voor de eigen gemeenschap.
